m-doroodian|محمد درودیان

نویسنده و پژوهشگر جنگ ایران و عراق

نقد کتاب تجزیه‌ و تحلیل جنگ ایران و عراق پیش درآمدی بر یک نظریه در سایت مرکز اسناد دفاع مقدس


ناشر مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

زبان فارسی

سال نشر 1395

عنوان کتاب(فارسی) تجزیه ‌و تحلیل جنگ ایران و عراق پیش درآمدی بر یک نظریه

عنوان کتاب(انگلیسی) An Analysis of the Iran - Iraq war a Prelude to a Theory

نمایش مشخصات شناسه کتاب

کتاب "تجزیه‌وتحلیل جنگ ایران و عراق پیش درآمدی بر یک نظریه" به نویسندگی محمد درودیان، تلاش دارد با بررسی جنگ به عنوان یک مسئله استراتژیک، میان تجربیات جنگ هشت‌ساله با نیازها و ضرورت‌های حال و آینده، ارتباط و پیوستگی عمیق و منطقی برقرار کند، تا از این طریق امکان استفاده از تجربه دفاع مقدس، برای تصمیم‌گیری در ساختار سیاسی –نظامی کشور فراهم شود. به عبارت دیگر، نویسنده گامی در جهت ارتقاء مباحث از سطح عملیاتی به سطح راهبردی به منظور استفاده از تجارب جنگ برداشته و به سمت ایجاد نظریه ماندگاری در این زمینه حرکت کند.

درودیان در این کتاب از مباحثی که در کتاب‌های پیشین خود بخصوص مجموعه شش جلدی «سیری در جنگ ایران و عراق» استفاده کرده است، اما این مطالب را به غایت کمال رسانده و سطح آن را ارتقا بخشیده است. خواننده در این کتاب با دید راهبردی عمیقی روبرو می‌شود که می‌توان از این طریق، نیازها و ضرورت‌های حال و آینده را تااندازه‌ای مورد شناسایی قرار داد. نویسنده در این کتاب به تبیین منطقی و مستدل از جنگ تحمیلی و دفاع مقتدرانه از حریم هشت سال دفاع مقدس می‌پردازد. وی تبیین مسائل جنگ را در مقایسه با گذشته، با استدلال و تفضیل بیشتری ارائه می‌نماید تا از ابهاماتی که به اقتضای عمق مطالب جنگ وجود دارد، مرتفع نماید. همچنین تلاش می‌کند تا شبهات و اشکالات جدیدی که در دهه اخیر، در باب مسائل جنگ مطرح شده، مورد نقد و بررسی قرار دهد.

به نظر سردار سرلشکر غلامعلی رشید، ناظر این کتاب، در کتاب حاضر «درباره مغفول ماندن ظرفیت‌های بررسی جنگ در ابعاد استراتژیک، و مخدوش شدن دستاوردهای دفاعی و تاریخی جامعه ایران و ممانعت از ارتقاء مباحث عملیاتی به سطح استراتژیک، آسیب‌شناسی مناسبی صورت گرفته است.»

محمد درودیان در مقدمه کتاب در خصوص ضرورت نظریه‌پردازی به منظور استفاده از تجربیات جنگ را اینگونه توضیح می‌دهد:

«بررسی‌های اولیه برای نگارش کتاب حاضر و ضرورت مطالعه مبانی نظری و روش تحقیق، متأثر از سه ملاحظه شکل گرفت: نخست اینکه، بخش مهمی از ظرفیت‌های بررسی جنگ در ابعاد استراتژیک به دلیل غلبه گفتمان سیاسی – تبلیغاتی مغفول واقع شده است. دوم اینکه، گسترش مناقشات سیاسی درباره برخی از موضوعات و مسائل اساسی جنگ همراه با نقد مدیریت و تصمیم‌گیری‌ها در جنگ، به‌ویژه پس از فتح خرمشهر، دستاوردهای دفاعی و تاریخی جامعه ایران را مخدوش کرده است. مسئله سوم، روش بررسی و مطالعه جنگ در نهادهای نظامی است که بیشتر در سطح عملیات‌های نظامی و با تأکید بر نقش ارتش یا سپاه در جنگ صورت می‌گیرد. ملاحظات یاد شده در نگرش به مسئله جنگ در جامعه ایران ناظر بر غفلت از مفهوم و کارکرد جنگ به عنوان یک مسئله استراتژیک است...

ضرورت‌های ناظر بر نگرش به جنگ، به عنوان یک مسئله استراتژیک، بر این باور استوار است که جنگ با ابقا یا امحای ملت‌ها و تعیین سرنوشت و سرشت جوامع انسانی سروکار دارد، لذا باید مسئله جنگ، تجربه و دستاوردهای آن از منظر قدرت دفاعی – تهاجمی کشور و با نگاه به آینده مورد تأمل و بازبینی قرار گیرد. به‌ویژه اینکه موقعیت ژئوپلیتیک ایران و پیگیری اهداف و سیاست‌های مستقل، بر مبنای اندیشه‌های دینی –انقلابی، سطحی از تهدیدات و مخاطرات نظامی – امنیتی را به صورت دائمی علیه کشور شکل داده و بازتولید می‌کند، هم‌اکنون نیز حوادث و رخدادهای منطقه، به‌ویژه پس از حادثه 11 سپتامبر (شهریور 1380) در آمریکا، ماهیت تهدیدات را تغییر داده و دامنه آن را در محیط امنیتی جمهوری اسلامی ایران گسترش داده است.»

لذا به اعتقاد نویسنده «مفهوم مناسب و توسعه‌یافته‌تری از جنگ مورد نیاز است تا به عنوان یک "نظریه دفاعی – امنیتی" از موقعیت ایران به عنوان قدرت منطقه‌ای، همچنین برای مقابله با مخاطرات و جنگ احتمالی در آینده، پشتیبانی کند. در گذشته برداشت ناقص از مسئله جنگ مانع از آمادگی دفاعی و در نتیجه موجب غافلگیری راهبردی ایران در برابر حمله عراق شد. هم‌اکنون با توجه به تغییر در ماهیت تهدیدات و ابعاد ویرانگر جنگ اگر مفهوم کنونی بازبینی و اصلاح نشود، احتمال غافلگیری در برابر جنگ آینده وجود دارد.

بازخوانی تجربه جنگ در این کتاب به معنای بررسی ظرفیت‌های مغفول مانده در حوزه مفاهیم نظامی – استراتژیک با هدف پاسخ به نیازهای حال و آینده است.»

فهرست مطالب کتاب تجزیه‌وتحلیل جنگ ایران و عراق شامل یادداشت سردار سرلشکر دکتر غلامعلی رشید به عنوان ناظر، یک مقدمه، 6 فصل و یک نتیجه‌گیری کوتاه به شرح زیر است:

فصل اول: نقد و بررسی رویکردها

فصل دوم: روش تحقیق

فصل سوم: چالش جنگ

فصل چهارم: جنگ دفاعی

فصل پنجم: جنگ آزادسازی

فصل ششم: جنگ تعاقبی-تهاجمی

پیش درآمدی بر یک نظریه

منابع و مأخذ

ساختار کتاب به این شکل است که برای تبیین موضوعات در هر فصل، با طرح یک پرسش اساسی و سؤالات فرعی، چارچوب اصلی بحث مشخص شده است. در حقیقت به پرسش‌هایی اشاره شده است که در اذهان جامعه وجود دارد. مانند؛ چرا جنگ شروع شد؟ چرا عراق برای تأمین اهداف خود به جنگ متوسّل شد؟ چگونه قدرت دفاعی جدید ایران در برابر متجاوز شکل گرفت؟ قدرت تهاجمی ایران برای آزادسازی مناطق اشغالی چگونه شکل گرفت و چه نتیجه‌ای داشت؟ و نهایتاً گزینه راهبردی ایران برای پیروزی نظامی بر عراق و پایان دادن به جنگ چه بود و چه نتیجه‌ای داشت؟

کتاب تجزیه‌وتحلیل جنگ ایران و عراق در 476 و به قیمت 240.000 ریال و شمارگان 1000 نسخه، فروردین 1395 توسط مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس منتشر شده است.