m-doroodian|محمد درودیان

نویسنده و پژوهشگر جنگ ایران و عراق

مقدمه

گفتمان سیاسی و نظامی موجود در باره علت طولانی شدن جنگ و نحوه پایان آن، موجب مناقشه میان اقای هاشمی بعنوان فرمانده عالی جنگ و اقای رضائی بعنوان فرمانده سپاه شده است.آنچه در این بخش مورد بحث قرار گرفته با نظر به ماهیت قدرت نظامی ایران و کارکردهای آن، از جمله تناسب با جنگ دفاعی و آزادسازی، در مقایسه با جنگ تعاقبی و طولانی در خاک دشمن است.

ادامه گفتگو

محمد درودیان: فارغ از این موضوعات، نوع و جنس قدرتی كه ما داشتیم برای این نوع اهداف و مقاصد كفایت نمی‌كند. دلیلش نتیجة عملی‌اش هست، منتها شما برای نتیجة عملی‌اش دلیل می‌آورید.

محسن رضایی: من تا كربلای5، امیدوار بودم، بعد از آن دیگر استعفا دادم. یك سال قبل از پایان جنگ ناامید شدم كه بتوانیم با این وضعیت كاری انجام دهیم؛ یعنی ناامیدی بر من غلبه كرد و تلاش‌كردن را بی‌فایده می دانستم. احساس كردم اگر كناره‌گیری كنم شاید راهی باز بشود، ولی تا قبل از آن معتقد بودم كه می‌شود كارهای بزرگی انجام داد.

غلامعلی رشید: بعد از فاو. چون من و شما به تهران رفتیم. گفتید نامه‌ای به امام نوشته و یادآور شده‌اید كه بعد از فاو اگر می‌خواهید جنگ ادامه یابد، باید امكانات و توان نظامی ما شامل نیروی انسانی، تجهیزات و سازمان نظامی ما سه برابر وضعیت كنونی باشد. پیش‌بینی كرده بودید كه عراق به ما حمله خواهد كرد و اگر ما بخواهیم مانع حمله‌اش بشویم باید توانمان دو سه برابر فاو باشد. رفتیم در تهران به خانه آقای هاشمی رفتیم. جلسة شورای عالی دفاع بود. آیت‏الله خامنه‏ای هم حضور داشتند، ماه رمضان بود. بعد از صحبت‌ها گفتید كه قصد دارید نزد امام بروید. به آقا گفتید كه می‌خواهم این موضوع و استعفایم را مطرح كنم كه آقا با لبخند گفتند كه حالا شما بروید، ولی مفهوم آن لبخند این بود كه شما بروید، اما پذیرفته نمی‌شود. بعد از فاو شما تا تهران درباره این موضوع صحبت كردید و گفتید كه پیش‌بینی من این است ...


ادامه مطلب

مقدمه

پس از فتح خرمشهر استراتژی ایران استفاده از قدرت نظامی برای تامین اهداف سیاسی بود. به این شکل که از طریق تصرف یک منطقه استراتژیک، و تلاش سیاسی برای متقاعد سازی حامیان صدام، برای برکناری وی اقدام شود. در این بخش دشواریهای بازتولید قدرت نظامی، در فرآیند جنگ طولانی و فرسایشی مورد بحث قرار گرفته است.

ادامه گفتگو

محمد درودیان: بعد از فتح خرمشهر، ما پیروزی نظامی به ‌دست نیاوردیم. موفقیت‌های كسب‌شده پیروزی تاکتیکی و عملیاتی است. پیروزی را كه اگر نتوانیم به هدف سیاسی، یعنی سقوط صدام تبدیل كنیم، پیروزی نظامی نامیده نمی‌شود، بلکه پیروزی عملیلتی و تاکتیکی است، و تاثیر راهبردی برای تعیین سرنوشت جنگ ندارد

محسن رضایی: منظور شما این است كه امام می‌گفتند تا بغداد پیش برویم؟

محمد درودیان: پس همان صحبت آقای هاشمی درست بوده است.

محسن رضایی: نظر آقای هاشمی عملیاتی بود كه هیچ حد و حدودی ندارد. ما ده‌ها عملیات انجام می‌دادیم و ایشان می‌گفتند كه این عملیات من است.

محمد درودیان: در چارچوب پیوستگی جنگ و انقلاب كه می‌فرمایید، اگر می‌خواستیم صدام را ساقط كنیم، راهش این نبود.آیا ما در كل جنگ توانستیم هیچ‌گونه جریان اجتماعی در عراق ضد عراق به راه بیندازیم؟ این نشان می‌دهد كه امكان‌پذیر نیست. ما قدرت نظامی هم نداشتیم. انتفاضه در عراق چه‌زمانی به ‌وجود آمد؟ هنگامی امریكایی‌ها قدرت نظامی عراق را درهم شكستند. آن مدل نشان می‌داد اگر ما در جنگ می‌توانستیم قدرت نظامی عراق را درهم بشكنیم، در داخل عراق اتفاقی می‌افتاد، ولی هیچ‌گاه نتوانستیم ...


ادامه مطلب

مقدمه:

روش و چگونگی تبدیل قدرت دفاعی ایران به قدرت تهاجمی، همچنین پیگیری اهداف جنگ و چالش های دستیابی به آن، هنوز صورت بندی نشده است. در این بخش از گفتگو با دکتر محسن رضایی، تلاش شده تا ضمن بحث درباره برخی از مسائل اساسی جنگ ایران و عراق، ضرورت نظریه پردازی درباره آن، مورد تاکید قرار بگیرد.

ادامه گفتگو

محمد درودیان: منظور شما از جنگ انقلابی چیه؟ ازلحاظ روش یا هدف؟

محسن رضایی: هدف و ماهیت. اول ماهیت بعد هم هدف. لذا منظور ما از پیروزی نظامی صرفاً یک پیروزی نظامی نبود؛ آثار و ابعاد سیاسی، انقلابی و فرهنگی از این پیشرفت نظامی موردنظرمان بود. البته، عکسش صادق نبود، یعنی اگر همیشه شکست می‌خوردیم نمی‌گفتیم به‌دلیل اینکه انقلابی عمل می‌کنیم با شکست مواجه می‌شویم. نه، ما هیچ‌کدام را قبول نداشتیم، کمااینکه می‌گفتیم از بدر به بعد هر عملیاتی باید با پیروزی همراه باشد، نباید شکستی در کار باشد. بنابراین، یک مرز بسیار ضعیفی هست که جنگ ما جنگ نظامی بود یا یک جنگ انقلابی؟ آیا کشورگشایی بود یا نه؟ هدف ما این بود که انقلاب را ازطریق جنگ امتداد گسترش دهیم.

محمد درودیان: به نظرم با توجه به تیزهوشی و قدرت ذهنی که شما دارید، تعهدی که به عمل در جنگ داشته و دارید، نمی‌گذارد از این موضوع عبور کنید، درصورتی‌که اگر از آن عبور کنید، آیندگان تجربه‌های بیشتری از این جنگ ازطریق توانائی ذهنی شما کسب خواهند کرد. ما نیز از ذهنیت‌های شما و برداشت‌های شما برای جنگ‌های آینده و نقد جنگ گذشته، بیشتر می‌توانیم استفاده کنیم. شما بیش از دیگران توانایی آن را دارید که به این معنا توجه کنید که، با جنگ نمی‌شود اهداف انقلاب را پیش برد، آن هم ازطریق جنگ مردمی، با جنگ مردمی فقط می‌توان دفاع و آزاد سازی را انجام داد.


ادامه مطلب

مقدمه

پس از توضیح درباره مبانی نظری و روش شناسی تاریخ شفاهی، همچنین نقد و بررسی گونه های سه گانه آن، در ادامه به بخشی از تاریخ شفاهی با دکتر محسن رضایی فرمانده پیشین سپاه، اشاره خواهد شد. لازم به یادآوری است که پیش از این، اصل گفتگو با ایشان در شماره 46 فصلنامه نگین به چاپ رسیده است، ولی به دلیل اهمیت موضوعات مورد بحث، همچنین روش چالشی و انتقادی در طرح مباحث، بعنوان گونه ای از تاریخ شفاهی که در بخش پایانی یادداشت های سه گانه اخیر اشاره شد، از این گفتگو استفاده شده است.

متن گفتگو

محمد درودیان: آقای رضایی من برداشتی از اقدام شما در جنگ دارم که شاید با بخشی از آن موافق و با بخشی مخالف باشید. بخشی که مخالفید چندان به شما ارتباطی ندارد. من معتقدم که جنگ دفاعی و تأکید بر بازدارندگی را امام در حدفاصل تسخیر لانه جاسوسی امریکا تا حمله عراق به ایران سازماندهی‌کردند؛ یعنی ذهنیت جنگ دفاعی را ایشان ایجاد کردند، ولی بدلیل اینکه ما توانایی لازم را نداشتیم، نتوانستیم به بازدارندگی دست پیدا کنیم. ولی تبدیل جنگ‌ دفاعی به جنگ تهاجمی را شما و با سپاه به‌ وجود آوردید، پیروزیها بنظرم حاصل این تحول بود، منتها شما هم قادر نبودید یک جنگ مردمی و جنگ دفاعی را، به جنگ پیش‌برنده برای سقوط صدام تبدیل کنید.

غلامعلی رشید :در سازماندهی مردم امکان دفاع و آزادسازی وجود داشته که صورت گرفته است. دشمن را هم با همین سازماندهی مردمی و وجود افرادی مثل آقای اسدی، قاسمیان و...از مناطق اشغالی بیرون کردید. آیا امکان پیشروی در خاک عراق و شکست ارتش عراق با این نوع جنگ امکان‌پذیر بود؟ به نظر بنده با این نوع سازمان و با این نوع امکانات نمی‌شد، ما تا مرز پیش رفتیم، ولی وقتی داخل مرز شدیم، متوجه نشدیم که این امر امکان‌پذیر نیست. پیشرفتی حاصل نمی‌شد و این موضوع 6 سال طول کشید.


ادامه مطلب