m-doroodian|محمد درودیان

نویسنده و پژوهشگر جنگ ایران و عراق

   نشست راویان جنگ با موضوع انتخاب هیئت امنا در تاریخ هشتم دیماه سالجاری، به منظور قانونمند کردن تشکل راویان جنگ، برگزار شد. در این نشست فرصتی فراهم شد تا در پاسخ به پرسش درباره کاستی‌های روایت موجود از جنگ، بعنوان یک روایت رسمی و غالب، به نکاتی اشاره کنم.

   به نظرم روایت کنونی از جنگ که در مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، متکی بر اسناد و مشاهدات راویان دوره جنگ روایت می شود، به دو اعتبار نیاز به بازبینی دارد:

الف) راویان مرکز در زمان جنگ به دلیل رویکرد و روش سیاسی- تاریخی به وقایع جنگ، بخش مهمی از واقعیات جنگ را به شکل عمیق مشاهده و ثبت نکرده و در نتیجه در گزارش‌ها و آثار منتشر شده نیز بازتاب نیافته است. بعنوان مثال در آثار موجود، فرماندهی در جنگ بعنوان یکی از مهمترین موضوعات جنگ، برجسته و قابل مشاهده نیست. چنانکه فرماندهان جنگ آثار منتشر شده را بمثابه آئینه عملکرد خود و یگان تحت امر ارزیابی نمی‌کنند.

ب ) نسل جدید روایت موجود را برنمی‌تابد زیرا جنگ را از منظر وقوع و تهدید موجودیت و هویت جامعه ایران در سال‌های آغازین مورد ارزیابی قرار نمی دهد، بلکه مسئله این نسل، پیامدهای جنگ طولانی و فرسایشی است که به نتیجه مورد نظر مبنی بر سقوط صدام منتهی نشده و علت طولانی شدن آن مبهم است. به همین دلیل در نزد نسل جدید و احتمالا آینده، رویکرد انتقادی و پرسش‌زا  در نگرش به رخدادهای جنگ غلبه دارد.

   بر پایه ملاحظات یاد شده و با فرض صحت ارزیابی درباره ضرورت تغییر در روایت های موجود، پرسش این است که؛ چه باید کرد؟ به نظرم نقطه مشترک برای نسل گذشته و آینده، گذشته نیست که درباره آن مناقشه و پرسش می شود، بلکه آینده مشترک و احتمال تکرار جنگ است. بنابراین باید با نظر به نیاز آینده، تجربه جنگ گذشته را مورد بررسی نقادانه قرار داد و در چارچوب روایت جدید از جنگ، از درس های آن بهره برداری کرد.


   در نقد و بررسی تجربه جنگ در نسبت با اهداف و نتایج جنگ در همان دوره تاریخی، هم اکنون مناقشات سیاسی درباره تصمیم گیری‌ها برای جلوگیری از جنگ و سپس نحوه ادامه آن، همچنین درباره نقش سازمانی ارتش و سپاه در پیروزی‌ها و شکست‌ها، همچنان جریان دارد. سطح دیگری از مناقشات نیز درباره میزان پشتیبانی دولت از جنگ است که در زمان حیات مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی جریان داشت و ایشان نیز متقابلاً بر این باور بود که نظامی‌ها نتوانستند پیروزی لازم را کسب کنند تا متکی بر آن، بتوان مذاکره کرد و به جنگ پایان داد.


ادامه مطلب

                                 محمدصادق درویشی

   مطالعه، تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق؛ به واسطه گستردگی منحصر به فرد مفاهیم و مباحث و همچنین دشواری ذاتی که در فهم تاریخ یک جنگ طولانی وجود دارد، مشحون از پرسش‌ها و پیچیدگی‌هاست. یکی از پرسش‌های قابل تامل در بررسی نظامی هشت سال دفاع مقدس، شناخت و معرفی فرماندهان اصلی و تعیین ‌کننده صحنه جنگ است. در واقع برای شناخت فضایی که در دوران دفاع سراسری مردم ایران شکل گرفت، در کنار مطالعه انقلاب اسلامی و شخصیت امام خمینی، شناخت و تحلیل شخصیتی فرماندهانی که فضای جنگ و جبهه تا حد زیادی متاثر از تفکرات و روحیات آنها بود، بسیار موثر و درس‌آموز است ...

ادامه مطلب


1- درباره اهداف عراق از حمله به ایران، تا کنون نظرات مختلفی در منابع داخلی و خارجی منتشر شده است. در عین حال نظر به اینکه با وجود سقوط صدام، تا کنون هیچ‌گونه سند رسمی در این زمینه منتشر نشده است، لذا ارزیابی اهداف عراق همچنان در چارچوب اظهارات مقامات رسمی و اقدامات نظامی- امنیتی عراق، مهمتر از آن تحت تاثیر تفسیر و گمانه زنی رسانه های داخلی و خارجی قرار دارد. در عین حال اهداف عراق در چهار سطح قابل تعریف است:


ادامه مطلب

اشاره:

   با وجود آنکه نمی توان تاثیر پیش فرض‌های متفاوت، در تعریف مفهوم نابغه را در نسبت دادن این عنوان به دیگران نادیده گرفت، ولی بنظر می رسد استفاده از عنوان «نابغه» و یا «طراح عملیات پیروز» در جنگ برای برخی فرماندهان شهید و زنده، بیشتر تابع  ملاحظات تبلیغاتی و برداشت‌های شخصی و یا واکنش سازمانی ارتش و سپاه درباره فرماندهان است. ملاحظه یاد شده موجب شده است  پس از جنگ، وقایع تاریخی  با نوعی مبالغه گوییِ تحریف آمیز، و در نتیجه نادیده گرفتن ماهیت جنگ و روش جنگیدن، همچنین نقش و زحمات سایر فرماندهان، بیان شود. با این توضیح، یادداشت حاضر با این فرض نوشته شده است که؛ «پیروزی در جنگ تنها حاصل نبوغ فردی فرماندهان نیست، زیرا طراحی و فرماندهی عملیات ها در جنگ و تحولات آن، در یک روند تدریجی و با مشارکت فعال فردی- سازمانی شکل گرفته و با در نظر گرفتن مجموعه ای از عوامل و ملاحظات مختلف، فرماندهی و به نتیجه می رسد.»


ادامه مطلب

                      http://file.mihanblog.com//public/user_data/user_files/545/1633067/mohsenrezaee.jpg

اشاره:

  سردار رضایی فرمانده سپاه پاسداران در 8 سال دفاع مقدس، در شب سالگرد آزادسازی خرمشهر در برنامه «پایش» در شبکه اول سیما حاضر شد تا به طور زنده از روش های مبارزه با بیکاری، دلایل تشدید رکود اقتصادی، شرایط اقتصاد پسابرجامی و چگونگی استفاده از تجربه های موفق دفاع مقدس در اقتصاد و جنگ اقتصادی با مردم سخن بگوید. نظر به اهمیت تفسیر ایشان از تجربه جنگ با عراق و چگونگی استفاده از آن برای مدیریت کشور و حل چالش های سیاسی و اقتصادی، به برخی نکات این گفتگو اشاره خواهد شد.


ادامه مطلب

   فرض بر این است که تجربه جنگ در هر کشوری، می تواند فرهنگ سیاسی- راهبردی آن کشور را تحت تأثیر قرار داده و متحول کند. با این ملاحظه، این پرسش وجود دارد که؛ درس های حاصل از تجربه جنگ ایران با عراق کدام است؟ به عبارت دیگر؛ کدام بخش از جهت گیری های سیاسی- راهبردی ایران پس از جنگ، تحت تأثیر تجربه جنگ با عراق قرار دارد؟ پاسخ به پرسش یاد شده، از این جهت اهمیت دارد که پس از اتمام جنگ با عراق، جامعه ایران طی دو دهه گذشته همواره در معرض مخاطرات نظامی و جنگ مجدد قرار داشته است و لذا استفاده از تجارب جنگ با عراق ضروری بوده است.

    در عین حال استفاده از تجربه جنگ، با وجود اهمیت آن، مستلزم توجه و برنامه ریزی است، و باید در چارچوب مفاهیم و برنامه های آموزشی، همچنین در طراحی اهداف و سیاست های نظامی- راهبردی کشور، مورد بهره‌برداری قرار بگیرد. ذهنیت و تجربه شخصی در حالی که اهمیت دارد ولی به تنهائی کافی نیست، با توضیح یاد شده، چند پرسش وجود دارد که باید در باره آن مطالعه کرد؛

1) مواجهه جامعه ایران با تهدید نظامی آمریکا و اسرائیل تا چه اندازه بر اساس آموزه های حاصل از تجربه جنگ با عراق بوده است؟

2) حل و فصل مسئله هسته ای آیا ناظر بر درس آموزی از تجربه جنگ با عراق بوده است؟

3) حضور نظامی- مستشاری قوای نظامی ایران در سوریه و عراق، همچنین مشارکت راهبردی با روسیه، تا چه اندازه تحت تأثیر تجربه تاکتیکی- عملیاتی و راهبردی جنگ ایران و عراق قرار دارد؟

    به نظر می رسد در حالیکه جامعه ایران در برابر تهدیدات نظامی قرار دارد و درگیر مسائل نظامی- امنیتی در منطقه است، اما رویکرد تاریخی- فرهنگی به تجربه جنگ با عراق، در چارچوب مفهوم دفاع مقدس، بیشتر با ملاحظات سیاسی- اجتماعی در داخل کشور همخوانی دارد، و چندان با نیازهای سیاسی- راهبردی ایران، هماهنگ نیست و از آن پشتیبانی نمی کند. چنانچه تا کنون حتی به عدد انگشتان یک دست، مقاله یا کتاب اساسی و قابل بهره برداری از سوی افراد و یا نهادهای مسئول تهیه و در جامعه منتشر نشده است. با این توضیح در کنار توصیف و تحلیل رخدادهای سیاسی و نظامی جنگ با عراق و گسترش ادبیات مقاومت، با ترویج مفاهیم معنوی جنگ با عراق، از طریق داستان نویسی و بیان خاطرات رزمندگان، باید با بررسیهای راهبردی، به نیازهای اساسی کشور پاسخ داد.


  • کل صفحات:3  
  • 1
  • 2
  • 3
  •