m-doroodian|محمد درودیان

نویسنده و پژوهشگر جنگ ایران و عراق

اشاره

   روزنامه شرق در تاریخ 31 خرداد 1390، با یادآوری سوابق آرشیو ملی بریتانیا و قدمت ۲۰۰ ساله آن، به سنت هر ساله و آزادسازی اسناد ۳۰ سال گذشته اشاره و نوشته است؛ دکتر مجید تفرشی یکی از معدود پژوهشگران و البته تنها پژوهشگر ایرانی و فارسی زبانی است که چند سالی است به مراسم آزاد‌سازی این اسناد دعوت می‌شود و گزارش‌هایی نیز از اسناد منتشر شده و به زبان فارسی و انگلیسی منتشر می‌کند. گزارش مقدماتی از اسناد آزاد شده در سال ۲۰۱۰ او بیش از ۱۰۰ صفحه است. او معتقد است: با اینکه هر سندی ارزش‌های خود را دارد، اسنادی که امسال در اختیار او قرار گرفته است، اهمیت بسیار زیادی دارد. به همین دلیل در فرصتی که ایشان به ایران آمده بودند درباره چگونگی دسترسی پژوهشگران به این اسناد، گفت‌وگو کردیم.» نظر به اینکه بخشی از این گفتگو در باره جنگ ایران و عراق و براندازی نظام است، در این یادداشت موضوع یاد شده مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.


ادامه مطلب

   آقای ملکی پس از توضیح شرایط سیاسی- نظامی در زمان پذیرش قطعنامه 598 و حملات نظامی عراق و منافقین، در برابر پرسش خبرنگار روزنامه شرق مبنی براینکه؛ «چرا برای پذیرش قطعنامه، تعبیر جام زهر استفاده شد؟» می‌گوید: «امام این تعبیر را خطاب به رزمنده ها گفتند.» وی سپس ادامه می دهد: «وقتی از نیویورک برگشتیم، برخی دوستان ما در سپاه و جاهای دیگر به ما می گفتند که شما خیلی جدی نباشید، چون امام(ره) این را تاکتیکی پذیرفتند تا وقت بگیریم و تجدید قوا کنیم تا بتوانیم نیرو بفرستیم.» امام پس از شکل گیری شایعات یاد شده بیانیه دادند: «ما همانقدر که در جنگ جدی بودیم، در صلح هم جدی هستیم.«

   توضیحات آقای ملکی در پاسخ به سوال خبرنگار  دو بخش است: نخست؛ اطلاق تعبیر جام زهر از سوی امام، به رزمندگان،دوم؛ برداشت دوستان در سپاه و جاهای دیگر مبنی بر تاکتیکی بودن پذیرش قطعنامه از سوی امام است. اقای ملکی در واقع در چارجوب سیاست خارجی نظر امام را  در استفاده از تعبیر جام زهر به رزمندگان و فرماندهان نظامی محدود کرده است.نظر به اینکه علت استفاده امام از تعبیر جام زهر در پذیرش قطعنامه مشخص نیست، همچنین امام در زمان حیات خود توضیحی در این باره نداده است، و تا کنون نیز هیچگونه اثر پژوهشی در باره دلالتهای معنایی استفاده امام از تعبیر جام زهر منتشر نشده است، بنابراین هر توضیحی در این زمینه، نوعی تفسیر و گمانه زنی است. بنابر این می توان بر اساس سایر قرائن و شواهد،از جمله سخنان امام برای پذیرش قطعنامه، تا اندازه ای به انچه احتمالا مورد نظر امام بوده است نزدیک شد.

   از نظر اینجانب تردیدی وجود ندارد که امام در مسئله پذیرش قطعنامه، به فرماندهان، رزمندگان و خانواده معظم شهدا توجه داشتند. همچنین در باره تفکر امام به جنگ و نحوه پایان دادن به آن، در میان مسئولین سیاسی- نظامی کشور، برداشت های متفاوتی وجود داشته است. اما نقد وارده بر اظهارات آقای ملکی بیشتر از این جهت است که بکاربردن تعبیر جام زهر را به حالت عرفانی رزمندگان و برداشت برخی از فرماندهان نظامی از پذیرش تاکتیکی قطعنامه محدود کرده است. در این باره برخی توضیحات لازم است:

1) به لحاظ شرایط سیاسی- تاریخی، بکاربردن تعبیر جام زهر از سوی امام، صرفا به دلیل وجود برخی تفکرات درباره پذیرش تاکتیکی قطعنامه نبوده است، چنانچه اگر مسئله تنها برداشت از پذیرش تاکتیکی قطعنامه بود، امام فقط از تعبیر؛ «ما همانقدر که در جنگ جدی بودیم، در صلح هم جدی هستیم»، استفاده می کردند که به اندازه کافی تاثیر گذار بود.

2) استفاده از عبارت "جام زهر" از سوی امام، با توجه به سخنان ایشان، احتمالاً به این دلیل بود که امام برای خاتمه دادن به جنگ مجبور شد، شعار سقوط صدام از طریق پیروزی نظامی را نادیده بگیرد. امام در پیام خود درباره پذیرش قطعنامه، با اشاره به اینکه در این چند روز به این نتیجه رسیده ام، در واقع احساس خود را نسبت به تصمیمی که گرفتند، بیان کردند: « ... در مورد قبول قطعنامه که حقیقتاً مسئله بسیار تلخ و ناگواری برای همه و خصوصاً برای من بود، این است که من تا چند روز قبل معتقد به همان شیوه دفاع و مواضع اعلام شده در جنگ بودم و مصلحت نظام و کشور و انقلاب را در اجرای آن می دیدم، ولی به واسطه حوادث و عواملی که از ذکر آن فعلاً خودداری می کنم، و به امید خداوند در آینده روشن خواهد شد و با توجه به نظر تمامی کارشناسان سیاسی و نظامی سطح بالای کشور، که من به تعهد و دلسوزی و صداقت آنان اعتماد دارم، با قبول قطعنامه و آتش بس موافقت نمودم و در مقطع کنونی آن را به مصلحت انقلاب و نظام می دانم ... من باز می گویم که قبول این مسئله برای من از زهر کشنده تر است، ولی راضی به رضای خدایم و برای رضایت او این جرعه را نوشیدم.»

   بر پایه آنچه مورد اشاره قرار گرفت، نقد وارده بر توضیحات جناب آقای ملکی در مصاحبه با روزنامه شرق؛ محدود کردن استفاده امام از تعبیر جام زهر، به فرماندهان و رزمندگان است، در حالیکه امام در بیانیه پذیرش قطعنامه، در واقع احساس شخصی خود را از ضرورت تصمیم گیری برای اتمام جنگ، از طریق پذیرش قطعنامه 598 بیان کردند. البته ایشان توضیح در باره علت آن را، به آینده ماکول کردند که هنوز بحث جدی در باره ان صورت نگرفته است.