m-doroodian|محمد درودیان

نویسنده و پژوهشگر جنگ ایران و عراق

باور به تغییر و ضرورت آن در نگرش تاریخی به پدیده‌های انسانی، می تواند به دو رهیافت متفاوت منجر شود:

1- محافظه کاری در برابر تغییر و یا انفعال و تن‌سپاری به آن

2- استقبال از تغییر و جستجوی روش های دستیابی به آن

روش اول موجب مقاومت در برابر تغییر و یا اضمحلال در درون تغییر می شود، در حالیکه روش دوم موجب احاطه و مدیریت تغییر خواهد شد. با این ملاحظه، چگونه باید در حوزه مطالعات جنگ ایران و عراق، تغییر رویکرد و روش را از طریق نوآوری مدیریت کرد؟ به نظرم با پذیرش این باور که خلاقیّت در مواجهه با پدیده‌های جدید با ترس و اضطراب همراه است و تصمیم‌گیری در این میانه مسئله اساسی است، در عین حال اقداماتی را باید انجام داد:

1- استقبال از چالش و پرسش‌گری درباره باورها و تصمیمات و اقدامات در زمان جنگ

2- جستجوی روش‌های مختلف و جدید برای بررسی و مطالعه رخدادها و مسایل جنگ ایران و عراق

3- جسارت و صداقت در پذیرش باورهای جدید و طرح آن

فرهنگ جامعه با شرایط و تحولات سیاسی- اجتماعی نسبت دارد و هم اکنون «رویکرد اعتراضی» درباره همه چیز مفهوم نقد را مخدوش کرده و مواجهه خلّاقانه با موضوعات و مسایل جنگ ایران و عراق، دشوار شده است. در عین حال به نظر می‌رسد نقد با تعهد و مسئولیت‌پذیری اجتماعی- فردی نسبت دارد، در حالیکه همواره معترض بودن در برابر همه چیز می‌تواند در نقطه مقابل آن قرار بگیرد.


استفاده رو به گسترش از روش تاریخ شفاهی در ایران، بیش از آنکه ناظر بر تلاش برای آشکارسازی و تبیین تاریح جنگ و انقلاب باشد، که تا اندازه ای هست، به دلیل تاثیر پذیری از فرهنگ جامعه ایران است که بیشتر نقلی- تاریخی است. همچنین تاثیر پذیری از تمایل به بیان نقش فردی- سازمانی، در حوادث تاریخی است. نظر به اینکه تاریخ شفاهی ناظر بر واقعه و تشریح جزئیات آن، همچنین نقش و عملکرد فردی- سازمانی است، پرسش مورد بحث این است که؛ کارکرد تاریخ شفاهی چیست و چه نسبتی با مسئله جنگ دارد؟

به نظرم جزئیات وقایع تاریخی و تجربه آن با وجود اهمیتی که دارد، ظرفیت استفاده مستقیم برای حال و آینده را ندارد، مگر آنکه با انتزاع از جزئیات به کلیّات، صورتندی جدیدی از وقایع و روند تحولات انجام شود، در این صورت پاسخگوی نیازهای آینده خواهد بود.

تاریخ شفاهی بر محور جزئیات وقایع و نقش افراد و یا سازمان‌ها، موجب تکثّر در روایت تاریخی و ظهور تناقضات و «سردرگمی در تاریخ» خواهد شد، حال آنکه استفاده از تجربیات با فراروی از جزئیات تاریخی و با نگاه به آینده، قابل حصول است. مهمتر آنکه برای تجربه‌اندوزی، علاوه بر انتزاع از واقعه و از جزئیات به کلیّات، باید از روش نقد و گفتگو استفاده کرد. حال آنکه تاریخ شفاهی علاوه بر تناقض و چندگانگی در روایت، مناقشات را بر حول محور جزئیات و نقشهای تاریخی، گسترش داده و نهادینه خواهد کرد.


                             http://s3.picofile.com/file/8217670300/a_s_n_hosseini.jpg

اشاره:

   با انتشار یادداشت «پس از سه سال!!»، در باره مندرجات سایت و درخواست از مخاطبین و صاحب نظران برای نقد آن، امیر سیدناصر حسینی، جانشین محترم پیشین نیروی زمینی ارتش و جانشین کنونی هیئت معارف جنگ شهید صیاد شیرازی، یادداشتی را ارسال کرده اند که حاوی نکات قابل توجهی است. در واقع تبیین ایشان از یادداشت های منتشر شده در سایت و تعیین فهرست پیشنهادی برای نقد و بررسی، بسیار مغتنم است و باید مورد توجه و اهتمام قرار بگیرد ...


ادامه مطلب

1) دکتر سیدجواد طاهایی در کتاب «بسیجی شهید به مثابه انسان آرمانی ایرانی» به شکل کاملاً متفاوت و تأمل برانگیز به موضوع بسیج اشاره کرده است که با رویکرد سیاسی- تبلیغاتی کنونی، فاصله زیادی دارد.

                             کتاب بسیجی شهید بمثابه انسان آرمانی ایرانی

2) مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس با وجود اهتمام ویژه برای انتشار این کتاب که بسیار صبورانه و پیگیرانه بوده است، امکان تولید متن جدیدی را در مورد بسیج فراهم کرده است که بعید است تا سال‌های آینده، نمونه ای همچون این متن تهیه و منتشر شود. در عین حال متأسفانه صفحه بندی کتاب بیشتر تبلیغاتی است و با محتوی عمیق متن، همخوانی ندارد.

3) با توجه به اطلاعاتی که از فرآیند تهیه و انتشار کتاب دارم، دکتر ناصر هادیان در پیگیری برای انتشار این کتاب، نقش بی همتایی داشته اند که مناسب بود مولف محترم که از جزئیات آن مطلع است، در مقدمه کتاب به این موضوع اشاره می کرد.

4) فهرست کتاب «بسیجی شهید به مثابه انسان آرمانی ایرانی» در ادامه مطلب برای اطلاع مخاطبان محترم آمده است: ...


ادامه مطلب

اشاره:

   نظر به اینکه بخش مهمی از گفتمان موجود درباره جنگ ایران و عراق حاصل گفتار فرماندهان است، بنابراین نقد و بررسی آن، در سایت مورد اهتمام قرار گرفته است. پیش از این، اظهارات سردار احمد غلامپور درباره تصمیم‌گیری درباره عملیات کربلای پنج، موجب نگارش یادداشت شد و امیر شم خانی تحشیه ای بر آن نوشت.

   اما مصاحبه اخیر سردار غلامپور با خبرگزاری فارس در تاریخ 11 مهرماه 94 حاوی موضوعاتی بود که نقد آن ضروری به نظر می رسید. در عین حال نظر به ملاحظاتی که وجود داشت، با ارسال خلاصه ای از مصاحبه ایشان برای امیر شم خانی، درباره ضرورت نقد این اظهارات سوال کردم که در پاسخ نوشتند:

«مصاحبه اش را بفرستید ببینیم چه گفته. نقد هر مصاحبه کننده ای در امر جنگ، {با} بحث های تکمیلی، ضروری است. وظیفه شما هست که به این امور بپردازید. از اینکه از بنده نظرخواهی می کنید، متشکرم. شم‌خانی 94/7/12»

همچنین متن مصاحبه را با توجه به نام بردن از سردار رشید، برای ایشان ارسال کردم. برخی از توضیحات شفاهی و یا آنچه را در حاشیه مصاحبه نوشته اند، در نقد و بررسی استفاده کرده ام.

                     سردار احمد غلامپور

* روش نقد و بررسی مصاحبه سردار غلامپور در این یادداشت، به این شکل انجام خواهد بود که؛ ابتدا اظهارات ایشان در مصاحبه با خبرگزاری فارس در 7 قسمت نقل خواهد شد، سپس در ادامه مورد بررسی و پرسش قرار خواهد گرفت. بدیهی است از این فرصت استقبال خواهد شد که، سردار غلامپور در پاسخ به نقد منتشر شده، نظراتشان را برای انتشار ارسال نمایند ...


ادامه مطلب

  با توجه به تعریف مولفه های سه گانه برای نقد و بررسی کتاب "روزهای پایداری"، در ادامه بحث ابتدا به "هدف و روش نگارش کتاب"، برابر توضیحات مندرج در مقدمه ، اشاره خواهد شد:

1- آقای هاشمی در مقدمه کتاب نوشته است: « با توجه به اینکه در دایره تصمیم گیری و مدیریت کشور و جنگ بودم ... با بهره گیری از مجموعه خاطرات و اسناد تاریخ معتبر و قابل استنادی از دوران جنگ تحمیلی و دفاع مقدس نیت کردم تا مرجعی برای اندیشمندان متعهد باشد» (ص 19) ایشان در همین مقدمه به «پیشنهاد محققان و پژوهشگرن برای نوشتن کتابی مستقل درباره جنگ اشاره و کتاب حاضر را اجابت این درخواست ذکر می کند.» (ص 20)

2- آقای هاشمی با اشاره به اینکه پیش از این به «سهم خود و علیرغم گرفتاری ها و مسئولیت های رزومره، بخشی از حقایق تاریخی دوران معاصر را در اختیار اهل نظر بویژه نسل جوان قرار داده است،» (ص21) معتقد است؛ « این کافی نیست، زیرا این روزها و به احتمال بسیار زیاد در آینده، با دلایل گوناگون تلاش خواهد شد که حقایق تاریخی این سالها، تحریف شده و با تبلیغ و تحریک، نسل جوان را به مطالعه و پذیرش وقایع تحریف شده آن وادار کنند.» (همان) بنابراین « برای جلوگیری از چنین وضعی، باید کار کرد.» (همان)

3- ایشان با استناد به « انتظار فرماندهان و رزمندگان دفاع مقدس» (همان) و « درخواست جمعی از محققان و اندیشمندان و تاریخنگاران دوره معاصر مبنی بر وجود کتابی توضیحی و تشریحی در این زمینه که با جزئیات بیشتری از مطالب روز نوشت همراه باشد»(ص 21 و 22)،  اطرافیان را بر آن داشت که پیشنهاد تدوین «مجموعه کارنامه و خاطرات جنگ تحمیلی و دفاع مقدس» را مورد توجه قرار دهند.(ص 22)

4- ساختار مجموعه جدید به شرح زیر می باشد:

جلد اول؛ پیش از تهاجم تا فتح خرمشهر

جلد دوم؛ بعد از فتح خرمشهر تا فتح فاو

جلد سوم؛ از فتح فاو تا پایان جنگ و آزادسازی

جلد چهارم؛ ناگفته ها و ابهامات جنگ تحمیلی

چنانچه در مقدمه کتاب نوشته شده است، « در تنظیم و تدوین این مجموعه، خاطرات منتشر شده شامل مجموعه سخنرانی ها، مصاحبه ها، نطق های مجلس و خطبه های نمازجمعه و استفاده از اسناد و مدارک معتبر، مبنای کار قرار گرفته است.» (ص 22)

5- توضیحات مندرج در مقدمه کتاب، درباره هدف و روش نگارش مجموعه چهار جلدی، بیانگر جمع آوری مطالب کتاب، از سایر آثار منتشر شده از سوی آقای هاشمی، همچنین استفاده از سایر اسناد و منابع، بمنظور تبیین جدید از رخدادها و تحولات جنگ برای نسل جوان و مقابله با تحریف حقایق تاریخی است. برپایه ملاحظه یاد شده بررسی کتاب از حیث تاثیر بر گفتمان موجود، همچنین باز یابی نقش آقای هاشمی در جنگ، اهمیت دارد.

6- روش و ساختار کتاب در ادامه بررسی خواهد شد.

ادامه دارد ...




همه پیوندها