m-doroodian|محمد درودیان

نویسنده و پژوهشگر جنگ ایران و عراق

با گذشت نزدیک به سه دهه از زمان طراحی و اجرای عملیات کربلای پنج در منطقه شلمچه، اظهارات اخیر سردار غلامپور در گفتگو با سایت مشرق در تاریخ 6 دیماه   93 درباره ابعاد و چگونگی تصمیم گیری برای اجرای این عملیات، موجب نگارش یادداشت « توضیحی بر مصاحبه سردار غلامپور، درباره تصمیم گیری در عملیات کربلای پنج» در سایت شد.

   امیر شم‌خانی قائم مقام و فرمانده وقت نیروی زمینی سپاه پس از مطالعه نظر سردار غلامپور و توضیح درباره آن، در ذیل یادداشت یاد شده، به موضوعاتی اشاره کردند که هر چند اجمالی، اما بسیار اساسی است. وی در این متن نوشته است:

« توضیح قانع کننده و کاملی است. من هم متوجه نشدم که آقای غلامپور از کجا به چنین جمع‌بندی رسیده است؟ برای ایشان توضیح بدهید.

   یک مشکلی در قضایای جنگ پس از جنگ از مشکلات عدیده در اینجا رخ داده و بروز کرده و آن؛ سطح بیان کننده است. امروز باید مبتنی بر جایگاه تشکیلاتی دیروز (زمان جنگ) بیان نظر کرد. که می تواند متقن باشد و (در صورت) عدم رعایت آن، باید بعنوان تحلیل و نظر و نه توصیف واقعیت، در نظر گرفته شود. دیدم بعضی از اظهار نظرها (از سوی) فردی که امروز مسئول است، اما از حادثه ای یاد می کند که او در آن زمان هنوز وارد جنگ نشده بود، ولی اظهار نظر می کند. اینها یک آفت است که در کنار سایر تحریفات، دشواری‌هایی را در اذهان کنجکاو ایجاد می کند. در این رابطه گفتنی بسیار است.»  شم خانی 24 دی 93


عملیات کربلای پنج؛

مشخصه های تاکتیکی- تأثیرات راهبردی

    با گذشت 27 سال از زمان اجرای عملیات کربلای پنج در منطقه شرق بصره، چگونه باید درباره این عملیات سخن گفت؟ هم اکنون شیوه تفکر و پژوهش درباره جنگ ایران و عراق، بیشتر ناظر بر توجه به رویدادهای سیاسی و عملیاتی است، حال آنکه با گذشت زمان، امکان تفکر و فهم جدید در باره رخدادها و تحولات جنگ فراهم شده و باید بیش از گذشته مورد اهتمام قرار گیرد. با این توضیح، پرسش اساسی بحث این است که؛ "عملیات کربلای پنج از چه مشخصه هایی برخوردار بود؟ چه تأثیری بر روند تحولات راهبردی جنگ داشت؟" در این بررسی «مشخصه ها» بمعنای عوامل موثر بر پیروزی نظامی است. هم چنین «تحولات راهبردی»، بمعنای تأثیر پیروزی نظامی بر بهبود شرایط و موقعیت ایران، برای پیشبرد اهداف سیاسی است.

 تجزیه و تحلیل

1- "شرایط سیاسی" جنگ در آستانه عملیات کربلای پنج، تحت تاثیر پیروزی در فاو و شکست در عملیات کربلای چهار قرار داشت. ملاحظه یاد شده بیانگر این معنا بود که دستاوردهای پیروزی سیاسی- نظامی و تغییر در موازنه نظامی به سود ایران پس از فتح فاو، بر اثر شکست در عملیات کربلای چهار، به مخاطره افتاده است.

2- از نظر "تاکتیکی"، طراحی عملیات کربلای پنج، با انتخاب منطقه شرق بصره، بمعنای بازگشت به تجربه تاکتیکی عملیات رمضان بود. حال آنکه پیش از این طراحی عملیات کربلای چهار، در امتداد تجربه عملیات فاو انجام شد و شکست خورده بود.

3- شرایط سیاسی حاکم بر جنگ، در حالیکه انجام هرگونه اقدام عملیاتی را به کسب پیروزی نظامی مشروط کرده بود، ولی بن بست تاکتیکی و غافلگیری دشمن، از چالشهای اساسی برای طراحی عملیات بود. بااین توضیح بدون خلاقیت تاکتیکی، غلبه بر استحکامات دشمن امکان پذیر نبود. تجربه پیروزی لشکر 19 و تیپ حضرت ابوالفضل(ع) در عملیات کربلای چهار، نقطه ثقل طراحی عملیات کربلای پنج بود که از سوی فرماندهی سپاه، مورد توجه و تأکید قرار گرفت.

4- دشمن پس از شکست در عملیات فاو ، در انتظار فرصت مناسب برای بازپس گیری آن و تغییر در موازنه جنگ بود. پس از شکست در عملیات کربلای چهار، شواهد و قرائن بیانگر آمادگی دشمن برای حمله به فاو بود. در چنین شرایطی تصمیم گیری برای انجام عملیات با تضمین پیروزی، با تردید و دشواریهای بسیار زیادی همراه بود که سرانجام از سوی آقایان هاشمی و محسن رضایی، اتخاذ شد.

5- غافلگیری تاکتیکی دشمن در عملیات کربلای چهار، به قوای خودی فرصت پیشروی در استحکامات دشمن را داد تا پیروزی در عملیات کربلای پنج، علاوه بر دستاوردهای سیاسی، از سوی ناظران و تحلیگران، بمعنای برتری نظامی ایران بر عراق ارزیابی شود.

6- عبور قوای نظامی ایران از استحکامات دشمن و پیشروی به سمت بصره، قدرت دفاعی عراق را در میان حامیان این کشور، مورد تردید قرار داد. به موازات این تحول نظامی، از سرگیری جنگ نفتکشها در خلیج فارس، بمنزله گسترش دامنه جنگ بود. ملاحظات یاد شده نقش موثری در تصمیم گیری حامیان عراق برای خاتمه دادن به جنگ داشت و در قطعنامه 598 برای نخستین بار، بخش مهمی از خواسته های ایران مورد توجه قرار گرفت.

نتیجه گیری

1- عملیات کربلای پنج پس از پیروزی در فاو و شکست در عملیات کربلای چهار، نقش سرنوشت سازی در تغییر روند جنگ بسود ایران داشت، و در نتیجه موقعیت سیاسی ج.ا.ایران را بهبود و ارتقاء بخشید.

2- برتری های تاکتیکی در عملیات کربلای پنج و دستاوردهای سیاسی- نظامی آن نشان داد ؛ مسئله اصلی برای کسب پیروزی نظامی بر دشمن، برخورداری از امکانات و پشتیبانی لازم بود که، بصورت کامل فراهم نشده بود.

3- پیروزیهای عملیاتی در جنگ، گرچه دستاوردهای سیاسی محدودی را بهمراه داشت، ولی بدون شکست نظامی دشمن، پیروزی قطعی قابل دستیابی نبود.

4- پیروزی نظامی در جنگ تعاقبی و تهاجمی در خاک دشمن، به امکانات بیشتری نسبت به جنگ دفاعی- آزادسازی در  داخل مرزهای کشور نیاز داشت. در واقع جنگ طولانی در خاک دشمن، نیازمند ساختار، آموزش و امکانات مناسبی است که کشورهای انقلابی، به دلیل اهتمام به اولویتهای برآمده از انقلاب، کمتر برای تأمین آن تلاش می کنند.




همه پیوندها
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic