امیر پوردستان

اشاره

   پیش از این اظهارات امیر گلفام و ناخدا صمدی درباره «غافلگیری یا هوشیاری در برابر حمله عراق»، به دلیل روش استدلال آنها مورد بحث قرار گرفت. در یادداشت حاضر اظهارات امیر پور دستان فرماندهی پیشین نیروی زمینی ارتش و روش استدلال درباره غافلگیر نشدن ارتش در جنگ، مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. امیدوارم پاسخ ایشان برای انتشار در سایت ارسال شود.

*********

سابقه

  به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ امیر احمدرضا پوردستان فرمانده پیشین نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در صبحگاه مشترک یگان‌های ارتش در پادگان شهید امانی، در تاریخ 5 مهر 95 با اشاره به عملیات ثامن الائمه(ع) و گرامیداشت سالروز شکستن حصر آبادان، درباره «غافلگیری ارتش» در برابر حمله عراق گفت: «روزهای آغازین جنگ وضعیت کشور بسیار ملتهب بود و عمده یگان‌های ارتش درگیر ضدانقلاب در کردستان بودند؛ برخی می‌گویند در ابتدای جنگ ارتش غافلگیر شد، این سخن، سخن نادرست و غلطی است. در گزارش‌های ارتش آمده بود که عراق در حال انجام عملیات‌های نظامی است. اگر ارتش آماده نبود، در همان ابتدا چگونه مرزهای کشور پر از یگان‌های ارتش شد؟ اگر ارتش آماده نبود، چگونه نیروی هوایی ارتش 140 فروند را آماده پرواز به‌سمت عراق کرد؟ نیروی دریایی ارتش چنان درسی به عراق داد که ارتش عراق جرئت حمله از دریا را به خود نداد.»

تجزیه و تحلیل

1- امیر پور دستان در پاسخ به کسانی که گفته اند ارتش در برابر حمله عراق غافلگیر شد، ضمن تاکید بر« نادرستی و غلط» بودن این نظر، در توضیح این موضوع، بر پنج گزاره به شرح زیر تاکید می کند:

الف) روزهای آغازین جنگ ... عمده یگان‌های ارتش درگیر ضدانقلاب در کردستان بودند.

ب ) در گزارش‌های ارتش آمده بود که عراق در حال انجام عملیات‌های نظامی است.

ج ) اگر ارتش آماده نبود در همان ابتدا چگونه مرزهای کشور پر از یگان‌های ارتش شد؟

د ) اگر ارتش آماده نبود چگونه نیروی هوایی ارتش 140 فروند را آماده پرواز به ‌سمت عراق کرد؟

هـ) نیروی دریایی ارتش چنان درسی به عراق داد که ارتش عراق جرئت حمله از دریا را به خود نداد.

2- امیر پوردستان در این سخنرانی می گوید: برخی می‌گویند در ابتدای جنگ ارتش غافلگیر شد، این سخن، سخن نادرست و غلطی است» در حالیکه ایشان پیش از این، در مصاحبه با مجله صف اظهار می دارد:« در حالتی بین هوشیاری و غافلگیری، جنگ به کشورمان تحمیل گردید.» [1]

3- گزاره های پنج گانه امیر پوردستان، برای تبیین غافلگیر نشدن ارتش در جنگ، در حالیکه از نظر موضوعی صحیح است، ولی از نظر «مفهومی» برای استدلال در باره غافلگیر نشدن ارتش، با نظر به زمان وقوع موضوعات مورد اشاره، «تناقض آمیز» است و بهمین دلیل مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. ایشان در حالیکه برای توضیح در باره شرایط ارتش در آستانه جنگ و عدم آمادگی دفاعی می گوید: «عمده یگانهای ارتش در گیر ضد انقلاب در کردستان بودند»، برای توضیح درباره غافلگیر نشدن ارتش و تاکید بر آمادگی دفاعی چنین استدلال می کند که: «اگر ارتش آماده نبود در همان ابتدا چگونه مرزهای کشور پر از یگان‌های ارتش شد.» در باره وضعیت استقرار یگانهای ارتش در مرز و پیامدهای آن مبنی بر پیشروی ارتش عراق، امیر بختیاری با تصریح بر این موضوع که؛ یگان های ارتش در مرز مستقر نبوده است، می نویسد:« این واقعیت است که در زمان تجاوز عراق، نیروی نظامی کافی در مرز ها مستقر نبوده اند که منجر به پیشروی اولیه نیروهای عراقی گردید.»[2] همچنین در این زمینه، در کتاب تقویم تاریخ دفاع مقدس، با اشاره به شواهد و قرائی آمادگی عراق برای حمله به ایران و عدم استقرار یگانهای ارتش آمده است: «قرائن و شواهد آغاز تک عراق 25/6/59 آن قدر روشن و مشخص است که درک آن نیازی به تخصص و آگاهی از علم جنگ ندارد. ولی ... یگان های پیش بینی شده در طرح پدافندی، صدها کیلومتر از محل اجرای ماموریت خود فاصله دارند و در پادگان ها زیر نظر و در آماده باش به سر می برند.»[3]

4- با وجود اینکه میزان غافلگیری یا هوشیاری در برابر حمله عراق را باید در نسبت با عملکرد دفاعی و بازدارنده ارتش، «قبل از حمله عراق» ارزیابی کرد، امیر پوردستان به عمکرد نیروی هوایی و دریایی، «پس از حمله عراق» استناد و تاکید می کند. به این اعتبار روش استدلال ایشان در باره غافلگیر نشدن محل بحث و نقد است.  برابر اسناد منتشر شده عملیات کمان 99 در واکنش به حمله عراق طراحی و انجام شد، حال آنکه اگر غافلگیری صورت نمی گرفت، باید این واکنش قبل و یا حداقل همزمان  در واکنش به حمله عراق و نه پس از آن، صورت می گرفت. در حالیکه به گفته خلبان امیر نمکی؛ وضعیت نیرو پس از کودتای نقاب و دو ماه قبل از حمله عراق، به گونه ای بود که فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در 24 تیرماه سال 59 در جلسه شورای عالی دفاع، درباره ابرام طرح «البرز» اعلام کرد که؛ نیروی هوایی تنها 33درصد استعداد رزمی دارد؛ هواپیماها، دستگاههای رادار، دستگاههای فنی- همه و همه- ناکارآمد بود.[4]

5- امیر پوردستان درباره دلایل غافلگیر نشدن ارتش، به این موضوع استناد می کند که؛ «در گزارش‌های ارتش آمده بود که عراق در حال انجام عملیات‌های نظامی است.» در عین حالیکه این موضوع برابر اسناد منتش شده صحیح است، اما مسئله اساسی این است که؛ در چه زمانی احتمال حمله عراق را قطعی ارزیابی کرده اند؟ همچنین در باره اهداف و استعداد ارتش عراق چه گزارشی تهیه و به مسئولین سیاسی کشور برای تصمیم گیری ارسال شده است؟ برابر اسناد منتشر شده لشگر 92 زرهی در تاریخ 19 شهریور حمله را قطعی ارزیابی کرده است، در حالیکه از اول شهریور جنگ شروع شده بود. علاوه بر این تا کنون هیچگونه سندی مبنی بر تجزیه و تحلیل اهداف، استعداد و آرایش ارتش عراق در مرز های غربی ایران، قبل از حمله به ایران و نه پس از آن، منتشر نشده است.

نتیجه گیری

1- بدون تردید ارتش و برخی نیروهای سپاه که در مرزهای غربی مستقر و تحرکات ارتش عراق را مشاهده می کردند، در مقایسه با سایر افراد و دستگاها، از جمله مسئولین و دستکاهای سیاسی کشور، هوشیارتر و احتمال حمله عراق را بیشتر مورد توجه قرار دادند، اما مسئله اساسی پیش بینی زمان حمله،قبل از شهریور سال 1359 ، همچنین برآورد از اهداف، استعداد و آرایش ارتش عراق است که تا کنون هیچگونه سندی در این باره منتشر نشده است.

2- بحث درباره غافلگیری و یا هوشیاری در برابر حمله عراق، از حیث یک موضوع تاریخی، در مقایسه با احتمال غافلگیری در جنگ آینده،به اعتبار اهمیت راهبردی آن، بسیار ناچیز است. بنا براین شیوه مواجهه با  تجربه جنگ در گذشته، باید ناظر بر پاسخ به نیازهای راهبردی در آینده باشد. حال آنکه متاسفانه الگو و روش کنونی، در استدلال برای هوشیاری یا غافلگیری در برابر حمله عراق، چندان آموزنده و مناسب برای مواجهه با تهدیدات و جنگ آینده نیست و به همین اعتبار نقد و بررسی آن ضروری است.

پاورقی

[1] - امیر احمدرضا پوردستان، فرمانده نیروی زمینی ارتش - مهر 89- مجله صف- شماره 359- ویژه نامه سی امین سالگرد آغاز دفاع مقدس- ص 40

[2] - امیر بختیاری-سایت محمد درودیان - 17 آذر 95

[3]- تقویم تاریخ دفاع مقدس - ارتش جمهوری اسلامی ایران-معاونت عملیات-مرکز پژوهشهای دفاع مقدس- 1384- جلد اول- چاپ دوم-ص375

[4] - امیر نمکی- مهر 89- مجله صف- شماره 359- ویژه نامه سی امین سالگرد آغاز دفاع مقدس- ص 118