«وقوع جنگ» نتیجه شکل گیری یک روند با برخورداری از ریشه های تاریخی، سیاسی و استراتژیک می باشد و بصورت دفعی واقع نمی شود. چنانکه «نتیجه جنگ»، امکان تداوم گذشته را از میان خواهد برد. به همین دلیل، «وقوع و نتیجه» جنگ‎ها تأثیر سرنوشت‎ساز بر روندهای فکری و ساختاری در تعریف موقعیت استراتژیک کشورها دارد. با این پیش فرض، به دنبال طرح یک مسئله و پاسخ به آن هستم که در عنوان بحث قابل مشاهده است: وجوه مشترک و متفاوت جنگ با عراق و اسرائیل کدام است؟ بدیهی است که بدلیل دامنه و گستره موضوعات مشترک و متفاوت، با رویکرد و روش‏های مختلفی می توان به این پرسش پاسخ داد ...

تا کنون در یادداشت های متفاوتی به ضرورت نگاه راهبردی به مسئله جنگ، با نظر به آینده، به جای بررسی جزئیات تاریخی به روش نقلی و با رجوع به گذشته، تصریح کرده‌ام، در این یادداشت می خواهم با استفاده از استدلال راهبردی- تاریخی، این پرسش را بررسی کنم؛ چرا باید در بررسی تجربه جنگ با عراق، به جای بررسیهای جزئی و تاریخی، از بررسی راهبردی و تحلیلی، با نظر به آینده، استفاده کرد؟ غیر از دشواری‎های نظری و روش شناختی برای گذار از بررسی های تاریخی به راهبردی که به بررسی جداگانه نیاز دارد، بنظرم غلبه گفتمان دفاعی به جنگ و مناقشات نهادی درباره عملکرد سازمانی ارتش و سپاه در جنگ، دو مانع اساسی در ایجاد تحول رویکردی برای گذار از تاریخ نگری مناقشه آمیز، به تفکر راهبردی به مسئله جنگ شده است ...

اشاره:

یادداشت حاضر را پیش از این با عنوان «تاریخ را چرا و چگونه باید مطالعه کرد؟»، در 16 خردادماه سالجاری و هفت روز قبل از حمله اسرائیل و آغاز جنگ 12روزه نوشتم. در حالیکه هیچ گونه تصور روشنی از احتمال وقوع جنگ نداشتم. اکنون همان یادداشت را پس از جنگ 12روزه با تغییر عنوان آن و اضافه کردن پاراگراف دوم، برای انتشار آماده کردم. این اصلاحات بیش از آنکه در نسبت با مفهوم جنگ موضوعیت داشته باشد که دارد، بیانگر تأثیر تغییر تاریخی در ضرورت بازبینی فهم از تاریخ است. رخدادهای تاریخی با تکرار، جایگزین می شود و به همین دلیل منطق پیوستگی میان رخدادها به اعتبار هدفگذاری برای مطالعات تاریخی موضوعیت دارد. ...

پاسخ به پرسش از معیار پیروزی و شکست در جنگ اخیر، بیش از آنکه با ارزیابی نتیجه جنگ و تعیین برنده و بازنده نسبت داشته باشد، که دارد، به اعتبار تأثیر بر احتمال ازسرگیری جنگ بعنوان مسئله نگران‎کننده کنونی جامعه ایران، ضرورت و اهمیت دارد. مدعای یادداشت حاضر این است که از طریق ارزیابی نتیجه جنگ و ترسیم علت شکست مهاجم، می‎توان میزان احتمال ازسرگیری جنگ و الزامات آن را در تفاوت با گذشته، مورد بررسی قرار داد.

فرض من بر این است که تعیین معیار پیروزی و شکست را نمی‎توان مستقل از اهداف مهاجم و واکنش مدافع مورد ارزیابی قرار داد. زیرا راهنمای مهاجم برای استفاده از قدرت نظامی، اهداف سیاسی است، و مدافع، در صورت از دست دادن قدرت بازدارندگی و ناتوانی در احیای آن، امکان پیروزی قطعی مهاجم را با پذیرش روش خاتمه جنگ و شرایط مهاجم، فراهم خواهد کرد ...

6- مشخصه جنگ مدرن، با استفاده از فناوری، مفهوم «زمان» را برای تصمیم گیری منسجم سیاسی- استراتژیک، فرماندهی یکپارچه نظامی و اداره هماهنگ کشور در جنگ را با ایجاد «تاب آوری ملی- اجتماعی»، دستخوش تغییر کرده است. زیرا توانمندی ترکیب فناوری نظامی با اطلاعات و هر دو با سایر مولفه‎های قدرت، برای استفاده با دقت و سریع در تخریب هدفمند، کنترل زمان و مدیریت دامنه جنگ را پس از شکل گیری «تسلسل درگیری‎ها»، برای درهم شکستن اراده ها و برگزاری جشن پیروزی، با دشواری فزاینده و متفاوت با گذشته همراه کرده است. بعبارت دیگر سرعت و دقت در تخریب هدفمند، دامنه جنگ را گسترش داده و در نتیجه، زمان برای تصمیم گیری و فرماندهی در جنگ و اداره کشور، فشرده و کوتاه شده است، در حالیکه جایگزینی تجهیزات و بازسازی زیرساخت‎های تخریب شده، پرهزینه و طولانی شده و تأثیر شکننده بر اراده ادامه و یا تصمیم گیری برای از سرگیری جنگ دارد ...

در این جستار با نظر به عنوان بحث، تنها به برخی از ­آموزه‎­های راهبردی جنگ 12روزه به شرح زیر اشاره خواهد شد:

1- مهاجم با رعایت غافلگیری و استفاده از تهاجم اطلاعاتی برای فریب استفاده خواهد کرد تا میزان احتمال پیروزی را افزایش دهد. بنابراین با توجه به اینکه «منطق محاسباتی مهاجم»، الزاماً با «تصوّرات ما از قدرت بازدارندگی از جنگ»، منطبق نیست، بنابراین اعتماد به قدرت بازدارندگی و محاسبه از شرایط بر اساس برخی داده های اطلاعاتی- تحلیلی به تنهایی برای اطمینان از عدم وقوع جنگ کافی نیست.

2- هرچند لازمه پیروزی مهاجم برای شکست مدافع، برخورداری از امکان غافلگیری در برابر جنگ است، ولی شرط کافی برای پیروزی مهاجم و شکست مدافع نیست. در نتیجه مناسب است به جای تکیه بر روش شناسی بررسی «احتمالات» برای پیش بینی وقوع جنگ و آمادگی برای مقابله با آن، از طریق بررسی کلیه «امکان­های وقوع»، جوانب و عوامل موثر در وقوع جنگ مورد محاسبه قرار گرفته و برای مواجهه با آن پیش بینی شود ...