نقطه آغاز تحول در فرماندهی و ساختار سپاه و تغییر آن از نیروی امنیتی به نیروی نظامی، حمله عراق به ایران بود. در عین حال این تحول به صورت دفعی صورت نگرفت، زیرا سپاه به دلیل گسترده‌گی و تنوع مأموریت، بویژه چالش های سیاسی- امنیتی حاصل از مقابله با تلاش گروههای سیاسی نظیر حزب توده و چریک‌های فدایی خلق، بویژه سازمان مجاهدین خلق، هم چنان درگیر مأموریت های امنیتی بود و تنها بخشی از نیروهای سپاه در مرزهای غربی، بویژه در خوزستان، بصورت تدریجی با تحرکات نظامی عراق در مرز مواجه شدند. با حمله سراسری عراق و پیش‌روی ارتش این کشور به سمت مناطق و شهرهای مرزی، مقاومت نیروهای مردمی شکل گرفت و در نتیجه آن، سازماندهی و فرماندهی نیروهای مردمی برای مقابله با تجاوز عراق نیز ظهور کرد.

   اعزام نیروهای سپاه از مناطق مختلف کشور به مناطق جنگی و ضرورت فرماندهی نیروهای یاد شده و از طرفی اداره چالش های حاصل از جنگ در استانهای جنگ‌زده، بویژه خوزستان، زمینه‌های شکل گیری ساختار فرماندهی سپاه را در جنگ فراهم کرد. در این مرحله، به عنوان مثال شهیدان حمید و مهدی باکری از ارومیه، جعفر اسدی از شیراز، رحیم صفوی از اصفهان به کردستان و از آنجا به خوزستان، شهیدان حسین خرازی، احمد کاظمی و مرتضی قربانی از اصفهان، به خوزستان اعزام شدند. حال آنکه غلامعلی رشید، احمد غلامپور، علی شم‌خانی، مهدی کیانی و شهید محمد جهان‌آرا پیش از این درگیر سازماندهی نیروهای مردمی و مقابله با ارتش عراق شده بودند.

   چنانکه اشاره شد؛ در مرحله مقاومت مردمی در برابر حمله عراق و پس از آن در زمان اشغال شهرها در سالهای 1359 و 1360، مأموریت و ساختار سپاه همچنان دوگانه بود. به این معنا که در تهران و شهرهای بزرگ با گروههای سیاسی و بویژه سازمان مجاهدین و در مرزهای غربی کشور با حمله عراق و اشغال برخی از مناطق و شهرهای مرزی، درگیر بودند.

   چهره اصلی مسئولین اطلاعاتی- امنیتی و فرماندهان نظامی سپاه، در واقع در سال های بحرانی 58 تا 60، در شهرها، مناطق بحرانی و در جنگ شکل گرفت و آشکار شد. مشخصه اصلی نسل اولیه مسئولین و فرماندهان سپاه، برخورداری از سابقه مبارزاتی قبل از انقلاب و یا مبارزه در انقلاب تا پیروزی آن بود. بنابراین تجربه سربازی یا آموزش چریکی و مهمتر از آن، مبارزات سیاسی و اقدامات مسلحانه و امنیتی، شالوده تفکر و رفتار آنها را شکل داده بود. به عبارت دیگر؛ حضور فعال در کانون مبارزات و مقابله با اقدامات جریان های سیاسی- امنیتی در داخل و تحرکات مرزی عراق و سپس حمله ارتش عراق، نسل جدید و اولیه مسئولین و فرماندهان سپاه را از موقعیت و شرایط لازم برای مدیریت بحران های امنیتی، فرماندهی نیروها و مدیریت نظامی در جنگ با دشمن خارجی، برخوردار کرد. ادامه دارد ...